IELTS Reading: True / False / Not Given xatosiz

Bu turdagi topshiriq qayerda uchraydi

IELTS Academic da Reading 60 daqiqa davom etadi: 3 ta matn va 40 ta savol, javoblarni koʻchirish uchun alohida vaqt berilmaydi. True / False / Not Given — eng koʻp uchraydigan savol turlaridan biri, u deyarli har bir testda, baʼzan uchta matndan ikkitasida keladi. General Training da ham bor.

Unga yaqin tur — Yes / No / Not Given. Mantiq bir xil, lekin savollar faktlarga emas, muallifning fikr va daʼvolariga tegishli. Koʻrsatmada «Do the following statements agree with the views of the writer?» deb yozilgan boʻlsa, YES, NO yoki NOT GIVEN deb javob berish kerak, TRUE javobi esa xato hisoblanadi.

Fikrlar matndagi maʼlumot bilan bir xil tartibda keladi. Bu muhim ishora: 5-savolning javobi matnda 4-savol javobidan keyin joylashgan.

True / False / Not Given: False ning Not Given dan farqi

FALSE matn teskarisini toʻgʻridan-toʻgʻri aytishini bildiradi. Matnda «The bridge was completed in 1998», fikr esa «The bridge was finished before 1990» boʻlsa, bu FALSE: matn maʼlumot beradi va u fikrga zid.

NOT GIVEN matnda fikrni tasdiqlash yoki rad etish uchun maʼlumot yoʻqligini bildiradi. Fikr «The bridge was the most expensive project in the city» boʻlsa-yu, matnda narx haqida hech narsa aytilmagan boʻlsa, bu NOT GIVEN — hatto sizga mantiqiy tuyulsa ham.

Oddiy test: oʻzingizdan soʻrang, muallif matnni oʻzgartirmasdan fikrga rozi boʻla oladimi? Matnda teskarisi yozilgani uchun rozi boʻla olmasa — FALSE. Rozi boʻla oladimi-yoʻqmi nomaʼlum boʻlsa, chunki bu haqda aytilmagan — NOT GIVEN.

True / False / Not Given ni yechish algoritmi

Har bir fikr uchun bir xil ketma-ketlikdan foydalaning. Shunda «his qilib» javob berishni toʻxtatasiz.

• Fikrni oʻqing va kalit soʻzlarning tagiga chizing: ismlar, sanalar, raqamlar, atamalar — ularni matndan topish oson.
• «Xavfli» soʻzlarni alohida belgilang: only, all, never, always, most, first, more than, increase. Javobni aynan ular eng koʻp oʻzgartiradi.
• Kalit soʻzlar boʻyicha matndan parchani toping va uning atrofidagi 2–3 gapni yuzaki emas, diqqat bilan oʻqing.
• Fikrni matn bilan qismlarga boʻlib solishtiring: kim, nima, qachon, qancha va qanchalik ishonch bilan aytilgani mos keladimi.
• Hammasi mos kelsa — TRUE; kamida bitta qism bevosita zid boʻlsa — FALSE; biror qism uchun maʼlumot boʻlmasa — NOT GIVEN.

Tuzoq soʻzlar

Test tuzuvchilar oʻqish aniqligini tekshirish uchun bitta kichik soʻzni oʻzgartiradi. Matn «Most employees received a bonus» boʻlganda «All employees received a bonus» fikri FALSE, chunki most hech qachon all ga teng emas.

Boshqa tuzoq — ishonch darajasi. Matn: «Scientists believe that the drug may reduce symptoms». Fikr: «The drug has been proven to reduce symptoms». Javob FALSE, chunki «believe» va «may» «proven» degani emas. Agar fikr «Scientists think the drug could help» boʻlganida, javob TRUE boʻlardi.

Uchinchi tuzoq — taqqoslash va birinchilik. Matnda shahar metroni 1977-yilda qurgani aytilgan, fikr esa «Tashkent was the first city in Central Asia to build a metro» boʻlsa, matnda mintaqaning boshqa shaharlari haqida hech narsa aytilmagan boʻlsa, javob NOT GIVEN. Bu yerda shaxsiy bilimlaringiz ishlatilmaydi.

Misol tahlili

Matn: «The museum, which opened in 2005, attracts around 200,000 visitors a year, most of whom are foreign tourists. Admission is free on Sundays.»

• The museum opened in the early 2000s. — TRUE: 2005-yil 2000-yillarning boshiga toʻgʻri keladi.
• Most visitors to the museum are local residents. — FALSE: matnda koʻpchilik xorijiy sayyohlar ekani aytilgan.
• The museum is the most visited in the country. — NOT GIVEN: boshqa muzeylar bilan taqqoslash yoʻq.
• Visitors do not pay on Sundays. — TRUE: free on Sundays xuddi shuni anglatadi.
• The museum plans to increase ticket prices. — NOT GIVEN: rejalar haqida hech narsa aytilmagan.

Boshqacha ifodalash: matn javobni qanday yashiradi

Fikrlar deyarli hech qachon matnni soʻzma-soʻz takrorlamaydi. Test tuzuvchilar soʻzlarni sinonimlar bilan almashtiradi, soʻz turkumi va tartibni oʻzgartiradi, aniq nisbatni majhulga aylantiradi. Matndan fikrdagi aynan oʻsha soʻzlarni qidirsangiz, kerakli joyni tez-tez oʻtkazib yuborasiz.

Shuning uchun soʻzlarni emas, maʼnoni qidiring. Ismlar, sanalar va atamalar odatda oʻzgarmaydi va ular boʻyicha boʻlakni topish qulay. Feʼllar, sifatlar va baholar esa deyarli har doim boshqacha ifodalanadi va aynan ularda TRUE, FALSE va NOT GIVEN orasidagi farq yashiringan.

Foydali mashq: har bir yechilgan matndan keyin «fikrdagi soʻz — matndagi soʻz» juftliklarini yozib boring. Bir oydan keyin sizda shaxsiy sinonimlar lugʻati paydo boʻladi va koʻp almashtirishlarni bir zumda taniy boshlaysiz.

• Sinonimlar: rose → increased, crucial → essential, reduce → cut, ancient → very old.
• Soʻz turkumi: grew rapidly → rapid growth, decided → the decision.
• Majhul nisbat: researchers discovered → it was discovered by researchers.
• Inkor: not uncommon → fairly common, failed to → did not.
• Umumlashtirish: cats and dogs → pets, Tashkent and Samarkand → Uzbek cities.

Ikkinchi tahlil: akademik darajadagi matn

Matn: «Early studies suggested that bilingual children develop vocabulary more slowly than their monolingual peers. However, more recent research indicates that when both languages are counted together, the total number of words they know is similar. Some researchers also argue that bilingualism may improve attention control, although this claim remains controversial.»

Bu boʻlak Academic Reading uchun xos: unda vaqt oʻtishi bilan fikrning oʻzgarishi, turli ishonch darajalari va bahsli fikr bor. Aynan shunday joylarda eng koʻp xato qilinadi.

• All studies have shown that bilingual children learn words more slowly. — FALSE: dastlabki tadqiqotlar shunday deb hisoblagan, keyingilari esa boshqacha natija koʻrsatgan; all matnga bevosita zid.
• Bilingual children know roughly the same total number of words as monolingual children. — TRUE: similar taxminan bir xil degani, agar ikkala til birga hisoblansa.
• Bilingualism has been proven to improve attention control. — FALSE: matnda proven emas, may improve va controversial.
• Most parents in bilingual families prefer to use only one language at home. — NOT GIVEN: ota-onalar haqida hech narsa aytilmagan.
• Researchers agree on the effect of bilingualism on attention. — FALSE: controversial kelishuv yoʻqligini bildiradi.

Yes / No / Not Given: muallif fikrini qanday oʻqish

Yes / No / Not Given topshiriqlarida savol shunday: muallif bu fikrga qoʻshiladimi? Demak, faktlarni emas, baho bildiruvchi soʻzlarni qidirish kerak: I believe, it is clear that, unfortunately, surprisingly, should, it is a mistake to. Aynan shu soʻzlar pozitsiyani koʻrsatadi.

Muallif boshqalarning fikrini qayta aytayotgan iboralarni ayniqsa diqqat bilan oʻqing. Matnda «Many economists claim that taxes should be lowered, but this view ignores…» deyilgan boʻlsa, iqtisodchilar fikri muallif fikriga teng emas. Bu yerda «Taxes should be lowered» fikri NO, chunki muallif u bilan bahslashmoqda.

Bu turda NOT GIVEN muallif fikrga oʻz munosabatini bildirmaganini anglatadi. U vaziyatni neytral tasvirlashi mumkin, unda uning pozitsiyasi haqidagi har qanday xulosa sizning taxminingiz boʻladi.

Tipik xatolar va ulardan qanday qutulish

True / False / Not Given dagi xatolar aksariyat oʻquvchilarda takrorlanadi. Ularni oldindan bilsangiz, koʻpchiligi 2–3 haftalik maqsadli mashq bilan tuzatiladi.

• «Mantiqqa koʻra» javob: fikr ishonarli tuyuladi va matnda dalilsiz TRUE qoʻyasiz.
• Matnda tasdiq yoʻqligi uchun NOT GIVEN oʻrniga FALSE. Tasdiqning yoʻqligi — bu NOT GIVEN, FALSE emas.
• Cheklovchi soʻzni oʻtkazib yuborish: only, some, usually, mainly.
• Soʻzlar mosligini maʼno mosligi deb qabul qilish: soʻzlar bir xil, lekin zamon yoki subyekt boshqa.
• Kalit joy atrofidagi ikki-uch gap oʻrniga bitta gapni oʻqish.
• Bitta fikr ustida haddan tashqari uzoq ishlash, natijada uchinchi matnga vaqt yetmaydi.

Matndan joyni topa olmasangiz nima qilish kerak

Avval savollar tartibidan foydalaning. Qoʻshni fikrlarga javobni allaqachon topgan boʻlsangiz, kerakli boʻlak deyarli aniq ular orasida joylashgan. Shu qismni yana bir bor diqqat bilan oʻqing.

Bu ham yordam bermasa va bir daqiqa oʻtib ketgan boʻlsa, javob NOT GIVEN boʻlish ehtimoli yuqori: maʼlumot yoʻq, shuning uchun uni topa olmayapsiz. NOT GIVEN qoʻying, savolni belgilang va oxirida vaqt qolsa, unga qayting.

Bitta fikr uchun butun matnni boshidan qayta oʻqimang: bu vaqt jihatidan eng qimmat usul va kamdan-kam oʻzini oqlaydi. Reading da har bir savol bir xil — bitta ball beradi, shuning uchun vaqtni javobini aniq topish mumkin boʻlgan savollarga sarflagan maʼqul.

True / False / Not Given boʻyicha 3 haftalik mashq rejasi

Bu koʻnikma mashqqa yaxshi beriladi, chunki xatolar bir xil. Kuniga 30–40 daqiqadan uch hafta shugʻullanish odatda bu turdagi savollardagi xatolar sonini sezilarli kamaytiradi. Daraja va uslub imtihonga mos kelishi uchun matnlarni Cambridge IELTS rasmiy toʻplamlaridan oling. Internetdagi tasodifiy testlar koʻpincha haqiqiy imtihondan osonroq yoki aksincha, notoʻgʻri tuzilgan boʻladi, bu esa natijangiz haqida yolgʻon tasavvur beradi.

• 1-hafta: kuniga 2 ta blok taymersiz, har bir javob uchun matndan dalilni yozib qoʻyish.
• 2-hafta: kuniga 8 daqiqalik taymer bilan 2 ta blok, xatolarni turlari boʻyicha tahlil qilish, sinonimlar lugʻatini toʻldirish.
• 3-hafta: True / False / Not Given boshqa savol turlari bilan birga keladigan 20 daqiqalik toʻliq matnlar.
• Har yakshanba: qaysi xato eng koʻp uchraganini sanab chiqish va uni keyingi haftaning asosiy maqsadi qilib tanlash.
• Uch haftadan keyin: imtihon sharoitida bitta toʻliq Reading testi va natijani birinchi haftadagi bilan solishtirish.

Vaqt va mashq

13–14 savolli bitta matnga oʻrtacha 20 daqiqa toʻgʻri keladi. 5–6 fikrdan iborat True / False / Not Given blokini 6–8 daqiqada yechgan maʼqul. Bitta fikrda bir yarim daqiqadan koʻp tiqilib qolsangiz, eng ehtimolli javobni qoʻying, savolni belgilang va davom eting: notoʻgʻri javob uchun ball ayirilmaydi, boʻsh katak esa aniq nol beradi.

Ikki bosqichda mashq qiling. Dastlabki 1–2 hafta taymersiz yeching va har bir javob uchun uni matndagi qaysi gap isbotlashini yozib qoʻying. Isbot topa olmasangiz-u, TRUE yoki FALSE deb javob bersangiz, toʻgʻri javob katta ehtimol bilan NOT GIVEN. Keyin taymerni qoʻshing.

Xatolarni turlari boʻyicha hisobga oling: False va Not Given ni adashtirdim, tuzoq soʻzni oʻtkazib yubordim, matndan joyni topa olmadim. 10–15 ta matndan keyin asosiy xatoingiz qaysi ekanligi koʻrinadi. Reading va Listening ning barcha savol turlarini tizimli tahlil qilish Mr.DONIYOR’s SCHOOL dagi IELTS MAXXX dasturining bir qismi.